Sprawdź, czy cukrzyca nie weszła ci w krew!

dr hab. Violetta Dymicka-Piekarska radzi

 

Najbliższych kilka artykułów poświęcę najważniejszym i najgroźniejszym chorobom cywilizacyjnym. Znajdziecie tu Państwo informacje jak się przed nimi ustrzec, a więc jak ważna jest profilaktyka oraz jak te choroby wykryć. Co nas powinno niepokoić, kiedy udać się do lekarza i kiedy zrobić odpowiednie badania laboratoryjne.

 

Cukrzyca jest uznawana przez Organizację Narodów Zjednoczonych (ONZ) za epidemię XXI wieku, wręcz chorobę cywilizacyjną. Niestety objawy cukrzycy pojawiają się późno, czasami są lekceważone lub też nieprawidłowo rozpoznane. Najnowsze dane dotyczące występowania cukrzycy w naszym kraju są bardzo niepokojące. Już blisko 3 miliony Polaków choruje na cukrzycę i niestety aż u 1 miliona chorych jest ona niezdiagnozowana. Jak podaje Międzynarodowa Federacja Diabetologiczna, nasz kraj znajduje się na czwartym miejscu w Europie pod względem częstości występowania cukrzycy. Dane te powinny nas bardzo niepokoić!

 Najczęściej, bo aż w 90% przypadków występuje cukrzyca typu 2. Ten typ cukrzycy rozwija się u osób w wieku starszym i średnim z nadwagą lub już z otyłością, zwłaszcza brzuszną oraz u osób prowadzących siedzący tryb życia. W ostatnich latach w Polsce obserwuje się zwiększoną tendencję zachorowań na cukrzycę typu 2 u coraz młodszych ludzi, a nawet dzieci. Głównym winowajcą tej sytuacji jest właśnie mało aktywny styl życia i wysokokaloryczna dieta, które prowadzą do otyłości.

 

Jak rozpoznać cukrzycę?

 

Cukrzyca charakteryzuje się wysokim, ponad przyjęte normy, poziomem glukozy we krwi i/lub obecnością glukozy moczu. Cukrzycę rozpoznaje się, gdy dwukrotnie oznaczone stężenie glukozy na czczo (tzw. glikemia) wynosi powyżej 126 mg/dl (>7 mmol/l) lub gdy stężenie glukozy w przypadkowym oznaczeniu wynosi >200mg/dl (11,1 mmol/l). Przy podwyższonym stężeniu glukozy we krwi mówimy o tzw. hiperglikemii.

Podwyższonemu poziomowi glukozy we krwi i obecności glukozy w moczu towarzyszą także charakterystyczne objawy kliniczne.

Co więc powinno nas niepokoić?

- częstsze oddawanie moczu
- wzmożone pragnienie
- zmęczenie i senność
- częste infekcje skórne (grzybicze)
- infekcje układu moczowo-płciowego
- suchość w jamie ustnej
- tzw. „wilczy” apetyt
- utrata masy ciała
- upośledzenie widzenia
- suchość i świąd skóry
- neuropatie - mrowienie i drętwienie rąk i nóg
- złe gojenie się ran
- stopa cukrzycowa

Niestety nie wszystkie z tych objawów można kojarzyć bezpośrednio z cukrzycą. Dlatego bardzo ważne są badania okresowe, aby jak najwcześniej wykryć cukrzycę lub poprzedzającą ją upośledzoną tolerancję glukozy.

 

Kiedy się badać?

 

Cukrzyca typu 2 długo nie sygnalizuje swojej obecności i fakt iż za rzadko się badamy sprawia, że najczęściej rozpoznaje się ją, gdy jest już zaawansowana i występują objawy świadczące o uszkodzeniu, zaburzeniu czynności i niewydolności różnych narządów. Najczęstszymi powikłaniami cukrzycy jest upośledzenie funkcji nerek, tzw. nefropatia cukrzycowa; zaburzenia ze strony układu sercowo-naczyniowego (zawał, udar); uszkodzenie wzroku (retinopatia cukrzycowa); czy zaburzenia czucia (tzw. polineuropatia cukrzycowa). Są to już bardzo poważne powikłania, często nieodwracalne i mogą stanowić zagrożenie życia. Dlatego też, badania przesiewowe w kierunku cukrzycy typu 2, a więc oznaczenie stężenia glukozy we krwi, powinny być wykonywane przynajmniej co 3 lata, ale tylko wtedy, gdy poprzedni wynik był prawidłowy. Natomiast jeżeli jesteśmy w grupie zwiększonego ryzyka zachorowalności na cukrzycę, a po 45 roku życia, nawet gdy nie należymy do tej grupy, stężenie glukozy we krwi należy oznaczać raz w roku.

 

Prawidłowy poziom glukozy na czczo wynosi 70-99 mg/dl (3,3-5,5 mmol/l). Wynik pomiędzy 100-125 mg/dl (5,6-6,9 mmol/l) świadczy o stanie przedcukrzycowym, tzw. upośledzonej tolerancji glukozy, natomiast  stężenie glukozy >126 mg/dl świadczy już o cukrzycy.

Do czynników sprzyjających rozwojowi cukrzycy typu 2 (a więc do tzw. grupy ryzyka zaliczamy):

- wiek powyżej 45 r.ż.
- nadwaga (BMI > 25 kg/m2)
- niska aktywność fizyczna
 nieprawidłowa glikemia na czczo > 100 mg/dl
- występowanie cukrzycy w rodzinie
- kobiety z przebytą cukrzycą w czasie ciąży
- kobiety, które rodziły duże dzieci (> 4 kg masy urodzeniowej)
- nadciśnienie tętnicze
- hiperlipidemia

 

Wydaje się, że najważniejszym działaniem chroniącym nas przed rozwojem cukrzycy jest profilaktyka oraz regularne badanie stężenia glukozy we krwi. A więc co robić, aby ustrzec się przed cukrzycą? Oczywiście o wszelkich działaniach przy podejrzeniu lub obecności cukrzycy decyduje lekarz, ale bardzo ważna jest wszelka aktywność fizyczna i zdrowa dieta. O dobroczynnym działaniu wysiłku fizycznego, nie tylko w zapobieganiu cukrzycy, pisałam we wcześniejszym artykule. Zdrowa dieta, a więc tzw. dieta śródziemnomorska, zawierająca dużo owoców i warzyw, pieczywo pełnoziarniste i nienasycone kwasy tłuszczowe, i która zamiast wieprzowiny zwiera ryby i drób. Ważna jest także częstość i wielkość spożywanych posiłków, których powinno być nawet pięć, ale w małych porcjach. Zmiana diety, zwłaszcza w połączeniu z ruchem, bardzo skutecznie „obniżają” stężenie glukozy we krwi. Czasami już niewielka zmiana stylu życia uchroni nas przed terapią farmakologiczną i bardzo poważnymi konsekwencjami zdrowotnymi związanymi z cukrzycą. 

 

dr  hab. Violetta Dymicka-Piekarska

Uniwersytet Medyczny w Białymstoku