Wirus HPV a nowotwory głowy i szyi!

dr hab. Violetta Dymicka-Piekarska radzi

 

W dniach 21-25 września obchodzony jest po raz trzeci Europejski Tydzień Profilaktyki Nowotworów Głowy i Szyi. W wybranych jednostkach służby zdrowia będzie można poddać się badaniom profilaktycznym w kierunku tych nowotworów. W latach 2005-2008 liczba zachorowań na raka głowy i szyi w Polsce podwoiła się z 5-10 tys. Jest to jeden z najszybciej rozprzestrzeniających się nowotworów na świecie. Najnowsze doniesienia naukowe wskazują, że za rozwój nowotworów głowy i szyi a także górnych dróg oddechowych i płuc odpowiadają onkogenne wirusy HPV.

 

Co to jest wirus HPV?

 

HPV (human papiloma virus) to wirusy brodawczaka ludzkiego, które są bardzo rozpowszechnione wśród ludzi. Określono już ponad 200 różnych typów tego wirusa. HPV przenoszony jest przede wszystkim drogą płciową oraz drogą kontaktów skórnych, a więc najczęściej do zakażenia dochodzi podczas stosunku płciowego. Uważa się, że nawet 80% aktywnych seksualnie kobiet może ulec zakażeniu tym wirusem.

Bardzo często zakażenie HPV przebiega bezobjawowo i kobieta lub mężczyzna nawet nie wiedzą, że zostali zakażeni i w każdej chwili mogą go przenieść na swojego partnera. Niektóre typy HPV wywołują zarówno u kobiet jak i u mężczyzn łagodne zmiany na skórze i błonie śluzowej. Określane są one jako kurzajki, brodawki płciowe lub tzw. kłykciny kończyste. Zmiany te u kobiet są najczęściej rozpoznawane przez lekarza ginekologa i występują w okolicach narządów płciowych i odbytu a nawet na udach. U kobiet zmiany te najczęściej rozwijają się w pochwie, na sromie i szyjce macicy, u mężczyzn - w obrębie penisa, moszny, pachwin i krocza. Niektóre brodawki są łatwe do usunięcia i nie powodują rozwoju nowotworu, ale są typy HPV, które prowadzą do rozwoju zmian nowotworowych w okolicach narządów płciowych u kobiet i mężczyzn. O takich wirusach mówi się, że są to wirusy tzw. wysokiego ryzyka - onkogenne. Do tej grupy należy 15 typów HPV: 16, 18, 31, 33, 35, 39, 45,51, 52, 56, 58, 59, 68, 82. Spośród nich typu 16 i 18 odpowiadają za 70-80% przypadków raka szyjki macicy. Badania epidemiologiczne przeprowadzone w naszym kraju wykazały, że najczęściej występujące typy HPV (16,18,31,33 i 45) odpowiadają aż za 98% przypadków raka szyjki macicy. Na szczęście większość typów HPV należy do wirusów tzw. grupy niskiego ryzyka, a więc nie są związane z rozwojem nowotworów. Infekcje takie, przy sprawnym układzie immunologicznym, ulegają samowyleczeniu w ciągu kilku miesięcy, a nawet lat i nie pozostawiają żadnych skutków.

 

Jak wykryć infekcję HPV?

 

Dzięki postępowi jaki dokonał się w biologii molekularnej aktualnie możliwa jest diagnostyka zakażenia HPV u ludzi. Dostępne są testy wykrywające HPV DNA i HPV mRNA, które są bardzo istotnym uzupełnieniem badania cytologicznego. Badania te nie są tanie, ale oznaczenie HPV DNA może być refundowane przez NFZ, gdyż należy do koszyka świadczeń gwarantowanych. Badania te mogą przyczynić się do wczesnego wykrycia zmian przed nowotworowych w szyjce macicy. Mogą także pozwolić na określenie ryzyka rozwoju nowotworu a nawet służą do określenia postępowania diagnostyczno-leczniczego. U kobiet podczas badania ginekologicznego i wykonywania cytologii pobiera się specjalną szczoteczką wymaz ze ściany szyjki macicy, następnie materiał wysyłany jest do laboratorium. U mężczyzn wymaz pobierany jest najczęściej przez urologa z rowka zażołędnego.

 

Kto powinien wykonać badanie w kierunku HPV?

 

osoby aktywne seksualnie
pacjenci z nawracającymi i trudnymi do zdiagnozowania i leczenia stanami zapalnymi narządów płciowych u kobiet i mężczyzn
w przypadku obecności brodawek i kłykcin na narządach płciowych
przed planowaną ciążą, gdyż HPV może doprowadzić do poronienia, albo przeniesienia wirusa z matki na dziecko podczas porodu

 

Jak leczyć infekcje HPV?

 

Aktualnie nie ma celowanych leków przeciwko HPV, które pozwoliłyby na usunięcie wirusa z organizmu. Brodawki usuwane są w gabinecie ginekologicznym (chirurgicznie, laserem lub krioterapią). Oczywiście nie powoduje to usunięcia wirusa z organizmu, który wciąż może stanowić zagrożenie dla naszego partnera. Dlatego też bardzo ważna w zapobieganiu zakażeniom HPV jest profilaktyka. Młode kobiety, a nawet dziewczynki już od 9 roku życia, które nie rozpoczęły aktywności seksualnej powinny być zaszczepione.  Postuluje się aby szczepieniami objąć także chłopców. Dostępne szczepionki skierowane są przeciwko dwóm najczęściej występującym i najbardziej niebezpiecznym typom HPV: 16 i 18. Niestety szczepionki nie dają 100% ochrony przed wszystkimi typami HPV. Należy więc regularnie robić cytologię, a także raz w roku wykonywać testy HPV. Profilaktyka zakażenia HPV polega także na unikaniu przypadkowych partnerów seksualnych oraz na stosowaniu prezerwatyw, które jednak nie dają 100% zabezpieczenia. Zapobieganie zakażeniu HPV to także unikanie bezpośredniego kontaktu z osobami, które mają widoczne brodawki np. na dłoniach.

 

Wirus HPV a nowotwory głowy i szyi.

 

Do tej pory sądzono, że za zachorowanie na nowotwory głowy i szyi odpowiedzialne są przede wszystkim palenie tytoniu i nadużywanie alkoholu. Z najnowszych badań wynika, że to właśnie wirus HPV jest istotnym czynnikiem odpowiedzialnym za występowanie nowotworów w obrębie jamy ustnej i warg, jamy nosowej, gardła i krtani. Objawy, które towarzyszą tym nowotworom zależą od miejsca, w którym rozwinęła się zmiana pierwotna. Mogą to być: przewlekły ból np. gardła, chrypka, nacieki, owrzodzenia, trudności w połykaniu i oddychaniu, obrzęk a nawet zaburzenia smaku, węchu czy wzroku. Niestety bardzo często nowotwory te rozpoznawane są w zaawansowanym stadium. 

Szczególnie duży wzrost zachorowań na nowotwory głowy i szyi wywołane przez brodawczaka HPV obserwowany jest u młodych ludzi, częściej mężczyzn (2-3 krotnie częściej niż u kobiet), a wśród czynników odpowiedzialnych za taki stan rzeczy nie odpowiada tylko palenie tytoniu, a m.in. seks oralny i częste zmiany partnerów.  W przypadku HPV-pozytywnych nowotworach głowy i szyi dominuje typ 16, który występuje aż w 70% przypadków.

Informacje, które palcówki służby zdrowia wykonują bezpłatne badania znajdują się na stronie www.makesensecampaign.eu/pl/awareness  oraz www.pngs.wco.pl

Poprzednie dwie edycje europejskiego tygodnia profilaktyki nowotworów głowy i szyi cieszyły się dużym zainteresowaniem, stąd kolejna edycja.

 Warto się zbadać!

 

dr hab. n. med. Violetta Dymicka-Piekarska

Uniwersytet Medyczny w Białymstoku