Wyślij mężczyznę na badanie!

dr hab. Violetta Dymicka-Piekarska radzi

 

Aktualnie w listopadzie trwa akcja, kampania charytatywna polegająca na edukacji mężczyzn - jak bronić się przed nowotworami. Mężczyźni zapuszczają wąsy i zachęcają innych do walki z nowotworami jąder i prostaty.

Gruczoł krokowy, czyli prostata, zwany także sterczem, to niewielki organ (waga ok. 20 gramów), który należy do układu moczowo - płciowego i występuje tylko u mężczyzn. Wydzielina tego gruczołu stanowi jeden ze składników ejakulatu (spermy), wydzieliny która wydostaje się podczas wytrysku i odgrywa kluczową rolę w prawidłowym funkcjonowaniu męskich komórek rozrodczych. Prostata położona jest poniżej pęcherza moczowego - granicząc z nim, z kolei tylna ściana gruczołu przylega do górnej części odbytnicy, zaś przez jej miąższ przechodzi fragment cewki moczowej. Takie umiejscowienie ma znaczenie w diagnostyce i występowaniu objawów chorób związanych z rozrostem gruczołu, gdyż nadmiernie powiększony uciska na cewkę moczową co powoduje utrudnienie oddawania moczu. Taka lokalizacja prostaty umożliwia także jej badanie palpacyjne przez odbyt (per rectum) lub usg przezodbytnicze.

Rak prostaty jest jednym z najczęstszych nowotworów występujących u mężczyzn, zajmuje trzecie miejsce po raku płuc i jelita grubego. Rocznie obserwuje się ok. 9 tys. nowych zachorowań i jest to tendencja wzrostowa, z czego blisko połowa (4 tys.) umiera. Należy do nowotworów zależnych od męskich hormonów płciowych (androgenów), a przede wszystkim testosteronu. Prawdopodobieństwo zachorowania na raka prostaty wzrasta po 50 roku życia, ale już po 45 roku życia spada produkcja androgenów i prowadzi to do zaburzeń hormonalnych i gruczoł krokowy zaczyna się powiększać. Początkowo rak prostaty nie wywołuje żadnych objawów, dopiero w zaawansowanej fazie pojawiają się dolegliwości charakterystyczne także dla łagodnego przerostu. Mogą to być: częste oddawanie moczu, parcie na mocz, zaleganie moczu w pęcherzu, krew w wydzielinie z gruczołu.

Z tego powodu, że stosunkowo długo nie daje objawów, po 50 roku życia każdy mężczyzna powinien poddawać się regularnym badaniom profilaktycznym. Skutecznym badaniem w wykryciu raka prostaty jest badanie per rectum, a więc badanie prostaty przez odbyt.Takiemu badaniu mężczyzna powinien poddawać się raz w roku. Jeżeli lekarz urolog stwierdzi jakieś nieprawidłowości prostaty podczas badania per rectum wykonuje USG przezodbytnicze, podczas którego pobiera także biopsję stercza (badanie histopatologiczne).

Można także regularnie badać we krwi stężenie markera nowotworowego tzw. antygenu PSA. Badanie poziomu PSA jest testem przesiewowym pozwalającym na wykrycie bezobjawowego raka prostaty. Każdy mężczyzna po 40 r.ż. powinien oznaczyć PSA, nawet wtedy, gdy nie odczuwa żadnych dolegliwości. Natomiast po 50 r.ż. oraz w przypadku występowania raka prostaty u mężczyzn w rodzinie, badanie należy wykonywać raz w roku.

Jednak jak każdy marker nowotworowy PSA nie daje 100% pewności wykrycia nowotworu. Badanie PSA wykonuje się także u mężczyzn, u których wykryto już raka prostaty, w celu monitorowania skuteczności leczenia. Po udanej terapii pacjent powinien następnie raz w roku oznaczać PSA w celu wykrycia ewentualnej wznowy. Interpretacja wyniku zależy od wieku pacjenta, gdyż PSA wzrasta wraz z wiekiem. Prawidłowy poziom PSA wynosi do 4 ng/ml. Poziom powyżej 10 ng/ml może świadczyć o zwiększonym ryzyku raka prostaty, ale także o przeroście łagodnym gruczołu lub zapaleniu prostaty. Wynik pomiędzy 4-10 ng /ml to tzw. „szara strefa diagnostyczna”. W przypadku uzyskania takiej wartości badania PSA należy oznaczyć tzw. stosunek wolnej frakcji PSA (free) do całkowitego stężenia PSA (total), tj. fPSA/ tPSA x100. Służy on do oceny ryzyka raka prostaty i różnicowania z łagodnym przerostem gruczołu. Im niższy odsetek fPSA, tym wyższe ryzyko raka i jednocześnie wskazanie do biopsji prostaty.

 

Idąc na badanie antygenu PSA pacjent nie musi być na czczo. Nie wykonuje się badania bezpośrednio po badaniu palpacyjnym, biopsji oraz intensywnej jeździe na rowerze. W tych sytuacjach wynik PSA może być fałszywie podwyższony.

 

Mężczyzno, lubisz i dbasz o swój samochód - zadbaj też o siebie!

 

dr hab. n. med.

Violetta Dymicka - Piekarska